Αριστοτέλους «Ηθικά Νικομάχεια» – Ο ελευθέριος άνθρωπος

Ομάδα Μελέτης Πλατωνικών και Αριστοτελικών Συγγραμμάτων (Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»)

 

Αποσπάσματα από το Δ’ βιβλίο των Ηθικών Νικομαχείων του Αριστοτέλη

 

Ο ελευθέριος άνθρωπος

 

λέγωμεν δ᾽ ἑξῆς περὶ ἐλευθεριότητος. δοκεῖ δὴ εἶναι ἡ περὶ χρήματα μεσότης: «Ας μιλήσουμε στη συνέχεια για την ελευθεριότητα (γενναιοδωρία). Η ελευθεριότητα θεωρείται ότι είναι η μεσότητα όσον αφορά την διαχείριση των χρημάτων και γενικά των υλικών αγαθών.»

 

[…] χρήματα δὲ λέγομεν πάντα ὅσων ἡ ἀξία νομίσματι μετρεῖται. ἔστι δὲ καὶ ἡ ἀσωτία καὶ ἡ ἀνελευθερίαπερὶ χρήματα ὑπερβολαὶ καὶ ἐλλείψεις: καὶ τὴν μὲν ἀνελευθερίαν προσάπτομεν ἀεὶ τοῖς μᾶλλον ἢ δεῖ περὶ χρήματα

«Με τη λέξη χρήματα εννοούμε καθετί που η αξία του μετριέται με τη βοήθεια του νομίσματος. Με τα χρήματα και με τα υλικά αγαθά σχετίζονται επίσης ως υπερβολές και ελλείψεις η ασωτία και ανελευθερία (τσιγγουνιά): την κατηγορία της ανελευθερίας την αποδίδουμε πάντοτε στους ανθρώπους που δείχνουν μεγαλύτερο από ό,τι θα έπρεπε ενδιαφέρον για τα χρήματα και για τα υλικά αγαθά,»

 

[…] βούλεται γὰρ ἄσωτος εἶναι ὁ ἓν κακὸν ἔχων, τὸ φθείρειν τὴν οὐσίαν: «Η λέξη άσωτος όμως εδώ θέλει να πει: ‘άνθρωπος που έχει μία μόνο κακή ιδιότητα: την ιδιότητα να καταστρέφει την περιουσία του’»

 

ἄσωτος γὰρ ὁ δι᾽ αὑτὸν ἀπολλύμενος, δοκεῖ δ᾽ ἀπώλειά τις αὑτοῦ εἶναι καὶ ἡ τῆς οὐσίας φθορά,  ὡς τοῦ ζῆν διὰ τούτων ὄντος. οὕτω δὴ τὴν ἀσωτίαν ἐκδεχόμεθα «Άσωτος είναι πράγματι ο άνθρωπος που καταστρέφεται από τον ίδιο τον εαυτό του και η καταστροφή της περιουσίας του θεωρείται ένα είδος αυτοκαταστροφής, αφού η ζωή θεωρείται ότι διατηρείται μέσω αυτών των πραγμάτων. Με αυτή λοιπόν τη σημασία καταλαβαίνουμε την ασωτία.»

 

ὧν δ᾽ ἐστὶ χρεία, ἔστι τούτοις χρῆσθαι καὶ εὖ καὶ κακῶς: ὁ πλοῦτος δ᾽ ἐστὶ τῶν χρησίμων: ἑκάστῳ δ᾽ ἄριστα χρῆται ὁ ἔχων τὴν περὶ τοῦτοἀρετήν: καὶ πλούτῳ δὴ χρήσεται ἄριστα ὁ ἔχων τὴν περὶ τὰ χρήματα ἀρετήν:  «Τα πράγματα που προορίζονται για χρήση μπορούν να χρησιμοποιηθούν και καλά και κακά. Ο πλούτος είναι ένα από αυτά τα πράγματα που είναι για χρήση. Την καλύτερη πάλι χρήση κάθε πράγματος την κάνει εκείνος που έχει τη σχετική με το πράγμα αυτό αρετή, και τον πλούτο επομένως θα τον χρησιμοποιήσει με τον καλύτερο τρόπο αυτός που έχει τη σχετική με τα χρήματα και τα υλικά αγαθά αρετή.»

 

[…] διὸ μᾶλλόν ἐστι τοῦ ἐλευθερίου τὸ διδόναι οἷς δεῖ ἢ λαμβάνειν ὅθεν δεῖ καὶ μὴ λαμβάνειν ὅθεν οὐ δεῖ.  «Γι αυτό και είναι γνώρισμα του ελευθέριου ανθρώπου πιο πολύ το να δίνει σ’ αυτούς που πρέπει παρά το να παίρνει από όπου πρέπει και να μην παίρνει από δεν πρέπει.»

 

[…] τῆς γὰρ ἀρετῆς μᾶλλον τὸ εὖ ποιεῖν ἢ τὸ εὖ πάσχειν, καὶ τὰ καλὰ πράττειν μᾶλλον ἢ τὰ αἰσχρὰ μὴ πράττειν: οὐκ ἄδηλον δ᾽ ὅτι τῇ μὲν δόσει ἕπεταιτὸ εὖ ποιεῖν καὶ τὸ καλὰ πράττειν, τῇ δὲ λήψει τὸ εὖ πάσχειν ἢ μὴ αἰσχροπραγεῖν.  «Απόδειξη αρετής είναι πράγματι πιο πολύ το να κάνει καλό κανείς παρά το να δέχεται, και πιο πολύ τον να κάνει ωραίες πράξεις παρά το να μην κάνει άσχημες πράξεις. Και δεν είναι δύσκολο να δει κανείς ότι το να δίνει κανείς το να κάνει το καλό και το να κάνει ωραίες πράξεις πηγαίνουν μαζί, όπως επίσης το να παίρνει κανείς πηγαίνει μαζί με το να δέχεται το καλό ή να μην κάνει άσχημες πράξεις.»

 

[…]καὶ ἐλευθέριοι δὲ λέγονται οἱ διδόντες: οἱ δὲ μὴ λαμβάνοντες οὐκεἰς ἐλευθεριότητα ἐπαινοῦνται, ἀλλ᾽ οὐχ ἧττον εἰς δικαιοσύνην: οἱ δὲ λαμβάνοντες οὐδ᾽ ἐπαινοῦνται πάνυ.   «Επίσης ελευθέριοι λέγονται αυτοί που δίνουν. Αυτοί πάλι που δεν παίρνουν δεν επαινούνται για ελευθεριότητα αλλά για δικαιοσύνη, ενώ αυτοί που παίρνουν δεν επαινούνται καθόλου.»

 

1120a

αἱ δὲ κατ᾽ ἀρετὴν πράξεις καλαὶ καὶ τοῦ καλοῦ ἕνεκα. καὶ ὁ ἐλευθέριος οὖν δώσει τοῦ καλοῦ ἕνεκα καὶ ὀρθῶς: οἷς γὰρ δεῖ καὶ ὅσα καὶ ὅτε, καὶ τἆλλα ὅσα ἕπεται τῇ ὀρθῇ δόσει:   «Οι πράξεις της αρετής είναι όμορφες και γίνονται για την ομορφιά τους. Και η προθυμία επομένως του ελευθέριου να δίνει οφείλεται στην ομορφιά αυτή της πράξης. Δίνει μάλιστα με τον σωστό τρόπο: σ’ αυτούς που πρέπει, τόσα που πρέπει, τότε που πρέπει, καθώς και όλα τα άλλα που χαρακτηρίζουν τη σωστή πράξη της δόσης.»

 

καὶ ταῦτα ἡδέως ἢ ἀλύπως: τὸ γὰρ κατ᾽ ἀρετὴν ἡδὺ ἢ ἄλυπον, ἥκιστα δὲ λυπηρόν.ὁ δὲ διδοὺς οἷς μὴ δεῖ, ἢ μὴ τοῦ καλοῦ ἕνεκα ἀλλὰ διά τιν᾽ ἄλλην αἰτίαν, οὐκ ἐλευθέριος ἀλλ᾽ ἄλλος τις ῥηθήσεται. οὐδ᾽ ὁ λυπηρῶς: «Κάνει μάλιστα ο ελευθέριος την πράξη αυτή με ευχαρίστηση ή δίχως λύπη. Καθετί πράγματι που γίνεται σύμφωνα με την αρετή είναι ευχάριστο ή δίχως λύπη και πάντως σε καμία περίπτωση λυπηρό. Αυτόν όμως που δίνει σε ανθρώπους που δεν πρέπει ή που δίνει όχι για την ομορφιά αυτής της πράξης, αλλά για κάποιον άλλο λόγο, δεν θα τον πούμε ελευθέριο, αλλά θα τον ονομάσουμε με κάποια άλλη λέξη. Ούτε θα πούμε ελευθέριο αυτόν που δίνει, όμως αισθάνεται γι αυτό λύπη.»

 

[…] κατὰ τὴν οὐσίαν δ᾽ ἡ ἐλευθεριότης λέγεται: οὐγὰρ ἐν τῷ πλήθει τῶν διδομένων τὸ ἐλευθέριον,ἀλλ᾽ ἐν τῇ τοῦ διδόντος ἕξει,αὕτη δὲ κατὰ τὴν οὐσίαν δίδωσιν. οὐθὲν δὴ κωλύει ἐλευθεριώτερον εἶναι τὸν τὰ ἐλάττω διδόντα, ἐὰν ἀπ᾽ ἐλαττόνων διδῷ.

«Όταν μιλούμε για ελευθεριότητα την εννοούμε πάντοτε σε αναλογία προς την πραγματική περιουσία του καθενός. Γιατί η ελευθεριότητα δεν βρίσκεται στον μεγάλο αριθμό των πραγμάτων που δίνουμε, αλλά στη συνήθεια του ανθρώπου ο οποίος δίνει, και αυτή τον κάνει να δίνει ανάλογα με την πραγματική του περιουσία. Τίποτε επομένως δεν εμποδίζει να είναι πιο ελευθέριος ο άνθρωπος που δίνει τα λιγότερα, αν τα δίνει από μια μικρότερη περιουσία.»

 

[…] ὥσπερ γὰρ εἴρηται, ἐλευθέριός ἐστιν ὁ κατὰ τὴν οὐσίαν δαπανῶν καὶ εἰς ἃ δεῖ: ὁ δ᾽ ὑπερβάλλων ἄσωτος.  «Όπως λοιπόν είπαμε ελευθέριος είναι ο άνθρωπος που ξοδεύει ανάλογα με την περιουσία που διαθέτει και στις περιστάσεις που πρέπει. Όποιος ξεπερνά το μέτρο αυτό είναι άσωτος.»

 

[…] τῆς ἐλευθεριότητος δὴ μεσότητος οὔσης περὶ χρημάτων δόσιν καὶ λῆψιν, ὁ ἐλευθέριος καὶ δώσει καὶ δαπανήσει εἰς ἃ δεῖ καὶ ὅσα δεῖ, ὁμοίως ἐν μικροῖς καὶ μεγάλοις, καὶ ταῦτα ἡδέως: «Με την ελευθεριότητα λοιπόν να είναι η μεσότητα στη δόση και στη λήψη χρημάτων, ο ελευθέριος άνθρωπος και θα δώσει και θα ξοδέψει για όσα πρέπει και στο ύψος που πρέπει, το ίδιο στα μικρά και στα μεγάλα, και όλα αυτά με ευχαρίστηση.»

 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ: Αριστοτέλης. Ηθικά Νικομάχεια, βιβλία Α’-Δ’. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια: Δημήτριος Λυπουρλής. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος. 2006.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s